Eo biển Bab el-Mandeb có thể trở thành “Hormuz thứ hai”

Eo biển Bab el-Mandeb – tuyến hàng hải rộng khoảng 32 km giữa bán đảo Ả Rập và Sừng châu Phi – đang nhanh chóng trở thành mắt xích rủi ro mới của thị trường năng lượng châu Á. 

Nguyên nhân là bởi lực lượng Houthi tại Yemen (có liên hệ với Iran) - đang phát tín hiệu có thể phong tỏa tuyến vận tải này.

Lượng dầu thô vận chuyển qua eo biển Bab el-Mandeb tăng vọt (Đồ họa: Nikkei Asia)

Việc eo biển Hormuz gần như bị tê liệt đã buộc dòng chảy dầu thô toàn cầu phải tái định tuyến. Kết quả là lưu lượng dầu đi qua Bab el-Mandeb tăng vọt, với phần lớn nguồn cung được vận chuyển sang các nền kinh tế châu Á.

Áp lực vì thế đang tích tụ. Nếu Bab el-Mandeb bị gián đoạn, châu Á sẽ không chỉ đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhiên liệu nghiêm trọng hơn mà còn chịu thêm cú sốc chi phí đầu vào. 

Theo dữ liệu từ Kpler, hơn 4 triệu thùng dầu thô mỗi ngày đã được vận chuyển qua eo biển Bab el-Mandeb trong tháng 3 - mức cao nhất kể từ tháng 10/2023. 

Đáng chú ý, hơn 90% lượng dầu này chảy về châu Á, trong đó Ấn Độ và Trung Quốc là hai điểm đến chính. Nguyên nhân là bởi Ả Rập Xê Út ẩy mạnh vận chuyển dầu qua hệ thống đường ống đông–tây dài 1.200 km, cho phép xuất khẩu trực tiếp ra Biển Đỏ nhằm tránh phụ thuộc vào eo biển Hormuz.

Song song đó, nguồn cung từ Nga cũng gia tăng, khi các khách hàng châu Á tranh thủ mua vào sau khi Mỹ tạm thời nới lỏng một số lệnh trừng phạt để bù đắp thiếu hụt nguồn cung Trung Đông.

Tuyến hàng hải Trung Đông – Châu Á (Đồ họa: Nikkei Asia, Việt hoá: Quân Anh/DFF.VN)

Nếu Bab el-Mandeb không còn an toàn, các tàu chở dầu buộc phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, kéo dài thời gian vận chuyển lên khoảng 50 ngày – gấp đôi so với tuyến thông thường – qua đó đẩy chi phí vận tải và tiêu thụ nhiên liệu tăng mạnh. 

Theo chuyên gia phân tích tại Kpler, rủi ro không phân bổ đồng đều trong khu vực. Các nền kinh tế lớn như Nhật Bản, Trung Quốc hay Hàn Quốc vẫn có thể dựa vào kho dự trữ chiến lược trong vài tháng, nhưng nhiều quốc gia Đông Nam Á và Nam Á chỉ có lượng dự trữ dưới 30 ngày, khiến dư địa ứng phó rất hạn chế.

Trong một số trường hợp, các biện pháp phân bổ năng lượng có thể giúp kéo dài thời gian chống đỡ, nhưng đồng thời cũng đồng nghĩa với việc tăng trưởng kinh tế bị kìm hãm.

Trong khi đó, giá dầu đã phản ứng rõ rệt với rủi ro địa chính trị leo thang. Dầu Brent hiện duy trì trên ngưỡng 100 USD/thùng, cao hơn đáng kể so với mức 70–80 USD trước khi xung đột bùng phát. Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng thị trường vẫn chưa phản ánh đầy đủ nguy cơ gián đoạn nguồn cung quy mô lớn tại Bab el-Mandeb.

Các yếu tố kiềm chế vẫn tồn tại, bao gồm sự hiện diện của lực lượng bảo vệ hàng hải châu Âu và khả năng Houthi cân nhắc trước khi leo thang nhằm duy trì thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ. Tuy nhiên, chỉ riêng rủi ro tiềm tàng cũng đủ khiến các chủ tàu và doanh nghiệp năng lượng phải đánh giá lại hành trình vận chuyển, trong khi kịch bản xấu hơn – như việc gián đoạn hoàn toàn dòng dầu từ Ả Rập Xê Út – có thể đẩy thị trường vào trạng thái thắt chặt nguồn cung sâu hơn và kích hoạt một chu kỳ tăng giá mới.

Trong bối cảnh đó, Bab el-Mandeb đang nổi lên không chỉ là một tuyến vận tải thay thế, mà là biến số chiến lược có thể định hình lại cán cân cung – cầu năng lượng toàn cầu trong ngắn hạn./. 

Nguồn tham khảo: Nikkei Asia