Dư nợ margin lên 445.000 tỷ đồng, chuyên gia cảnh báo rủi ro khi thị trường điều chỉnh

Dư nợ cho vay ký quỹ tại các công ty chứng khoán đã tăng từ khoảng 125.000 tỷ đồng vào cuối quý 1/2023 lên 445.000 tỷ đồng cuối quý 2/2026. TS. Cấn Văn Lực cảnh báo việc nhà đầu tư ngày càng sử dụng nhiều đòn bẩy tài chính có thể gây rủi ro đáng kể khi thị trường điều chỉnh.

Phát biểu tại Hội thảo “Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn” diễn ra sáng 23/7, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia, đã chỉ ra một số rủi ro đáng chú ý của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trong đó, dư nợ cho vay ký quỹ (margin) tại các công ty chứng khoán đã tăng từ khoảng 125.000 tỷ đồng vào cuối quý 1/2023 lên 445.000 tỷ đồng tại thời điểm cuối quý 2/2026.

Như vậy, chỉ sau hơn ba năm, quy mô dư nợ margin toàn thị trường đã tăng thêm khoảng 320.000 tỷ đồng, tương đương mức tăng hơn 3,5 lần.

“Nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính ngày càng lớn, tiềm ẩn rủi ro đáng kể, nhất là khi thị trường đảo chiều”, TS. Cấn Văn Lực cảnh báo.

Dư nợ margin tăng mạnh phản ánh dòng tiền và nhu cầu giao dịch trên thị trường chứng khoán mở rộng. Tuy nhiên, khi một phần đáng kể sức mua được hình thành từ vốn vay, mức độ nhạy cảm của thị trường trước các nhịp điều chỉnh cũng gia tăng.

Trong trường hợp giá cổ phiếu giảm mạnh, tỷ lệ tài sản bảo đảm của nhà đầu tư có thể xuống dưới ngưỡng an toàn, dẫn tới yêu cầu bổ sung tài sản hoặc bán giải chấp. Áp lực bán khi đó có thể khiến biến động thị trường trở nên mạnh hơn.

5 rủi ro của thị trường chứng khoán

Bên cạnh sự gia tăng nhanh của dư nợ margin, TS. Cấn Văn Lực chỉ ra năm nhóm rủi ro, thách thức lớn đối với thị trường chứng khoán Việt Nam.

Thứ nhất, mức độ biến động của thị trường còn cao. Thứ hai, dòng tiền và vốn hóa tập trung vào một số ngành và doanh nghiệp lớn. Thứ ba, tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân cao khiến thị trường chịu ảnh hưởng đáng kể từ tâm lý đám đông.

Hai vấn đề còn lại là tính minh bạch, chuyên nghiệp chưa cao, trong khi sản phẩm tài chính và cơ cấu nhà đầu tư chưa thực sự đa dạng.

Thị trường cũng phải đối mặt với rủi ro về an ninh mạng, an toàn thông tin, dữ liệu và tội phạm tài chính. Hệ thống công nghệ, nền tảng số, cơ sở dữ liệu, xếp hạng tín nhiệm và chế độ báo cáo tài chính vẫn còn những điểm cần hoàn thiện.

Theo TS. Cấn Văn Lực, một điểm nghẽn quan trọng khác nằm ở thể chế thị trường tài chính chưa thực sự đồng bộ. Khung pháp lý dành cho các mô hình kinh doanh và sản phẩm tài chính mới còn chậm được ban hành; sở hữu chéo dù đã giảm nhưng vẫn phức tạp, trong khi rủi ro liên thông giữa hệ thống tài chính và bất động sản cần được giám sát chặt chẽ.

Thị trường vốn phải lớn nhanh hơn

Những cảnh báo trên được đưa ra trong bối cảnh Việt Nam cần huy động lượng vốn rất lớn để theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Theo tính toán được TS. Cấn Văn Lực dẫn lại, tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026-2030 dự kiến cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, vốn nhà nước khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, vốn đầu tư nước ngoài khoảng 4,8 triệu tỷ đồng, còn khu vực tư nhân trong và ngoài nước phải đóng góp khoảng 25,5 triệu tỷ đồng, tương đương 65% tổng nhu cầu.

Trong khi đó, kênh tín dụng ngân hàng đã tiến gần giới hạn về tỷ lệ đòn bẩy. Thị trường cổ phiếu, trái phiếu và các quỹ đầu tư vẫn còn nhiều dư địa nhưng chưa phát triển tương xứng với nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế.

Theo chuyên gia, yêu cầu đặt ra là tái cấu trúc hệ thống tài chính và các kênh dẫn vốn theo hướng cân bằng hơn. Thị trường vốn cần phát triển nhanh, nhưng quá trình mở rộng phải đi cùng năng lực quản trị rủi ro, chất lượng hàng hóa và tính minh bạch.

TS. Cấn Văn Lực đề xuất xây dựng một chương trình tổng thể về cải cách và phát triển thị trường tài chính, thống nhất các chiến lược đối với ngân hàng, chứng khoán, trái phiếu, bảo hiểm, tài chính số và tài chính xanh.

Thị trường cũng cần đa dạng hóa các định chế đầu tư dài hạn như quỹ hưu trí, quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ tín thác bất động sản và các tổ chức tài chính phi ngân hàng; đồng thời phát triển thị trường phái sinh, tài chính xanh, thị trường carbon và tài sản mã hóa theo lộ trình phù hợp.

Theo ông, quá trình phát triển thị trường tài chính cần dựa trên ba nền tảng gồm thể chế đáng tin cậy, thông tin và dữ liệu minh bạch, cùng kỷ luật thị trường nghiêm minh./.