'Cuộc chơi ngân hàng' của Evergrande
Muốn làm bất động sản nhất định phải có vốn. Làm càng lớn càng thâm dụng vốn. Nhu cầu vốn là thường xuyên, thường trực và liên tục leo thang.
Càng huy động được nhiều vốn càng nắm lợi thế lớn - cuộc đua quỹ đất, vì thế, đôi khi chỉ là mặt tiền cho sóng ngầm cạnh tranh phía sau: huy động vốn.
Mà để huy động vốn thì có gì hơn ngân hàng. Không lạ khi các nhà phát triển bất động sản, khi lớn đến một độ, đều có xu hướng 'làm ngân hàng'. Và ngược lại, các chủ ngân hàng thế nào rồi cũng lại lấn sân bất động sản. Đâu đó người ta vẫn nói ngân hàng - bất động sản như 'bình thông nhau'...
Ở vế thứ nhất, Evergrande Group (Tập đoàn Hằng Đại) - đế chế bất động sản từng khuynh loát thị trường Trung Quốc - là một 'case' đáng nghiên cứu.
'Gửi chân' Hoa Hạ
Nhắc đến cuộc chơi ngân hàng của Evergrande Group, nhiều người sẽ nghĩ về Shengjing Bank (Ngân hàng Thịnh Kinh). Song trước Thịnh Kinh, tập đoàn của tỉ phú Hứa Gia Ấn từng 'gửi chân' Ngân hàng Hoa Hạ (Huaxia Bank).
Cụ thể, giai đoạn cuối 2013 - đầu 2014, tập đoàn của tỷ phú Hứa Gia Ấn đã chi ra khoảng 3,3 tỷ nhân dân tệ (550 triệu USD) để gom 5% cổ phần, qua đó trở thành cổ đông lớn thứ năm của Hoa Hạ (niêm yết tại SGD Chứng khoán Thượng Hải).
Tuy nhiên, tại một định chế tài chính quy mô lớn và có cơ cấu cổ đông nhà nước chặt chẽ như Hoa Hạ, vị thế của Evergrande chỉ dừng lại ở mức đầu tư tài chính đơn thuần, không đủ để can thiệp vào hoạt động cốt lõi hay định hướng dòng vốn của ngân hàng.
Nhận ra giới hạn này, Evergrande bắt đầu chuyển hướng sang các ngân hàng thương mại quy mô địa phương – nhóm dễ 'chi phối' hơn.
Cơ hội thực sự đến vào năm 2016.
Thời điểm đó, khu vực Đông Bắc Trung Quốc vẫn loay hoay với hậu quả của quá trình suy giảm công nghiệp nặng. Tại TP. Thẩm Dương (tỉnh Liêu Ninh), Shengjing Bank – ngân hàng thương mại cổ phần có nguồn gốc nhà nước – rơi vào tình trạng nợ xấu gia tăng, buộc chính quyền địa phương phải tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược để tái cơ cấu.
Caixin Global – hãng thông tấn tài chính hàng đầu Trung Quốc – dẫn nguồn tin cho biết, do nguồn lực tài chính hạn chế, chính quyền Thẩm Dương đã lựa chọn Evergrande Group - khi ấy đang là ngôi sao sáng bậc nhất nền kinh tế - tham gia "giải cứu" Thịnh Kinh. Đổi lại, tập đoàn này được tưởng thưởng bằng một số quỹ đất và dự án phát triển bất động sản.
'Chi phối' Thịnh Kinh
Evergrande bắt đầu gom cổ phiếu Ngân hàng Thịnh Kinh từ tháng 2/2016 thông qua cả giao dịch thỏa thuận và khớp lệnh trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hong Kong (HKEX).
Ngay trong đợt đầu tiên, tập đoàn chi khoảng 3,89 tỷ HKD (500 triệu USD) để sở hữu 5,59% vốn điều lệ ngân hàng.
Không lâu sau, Evergrande tiếp tục mua lại 1 tỷ cổ phiếu từ các cổ đông hiện hữu, với giá khoảng 10 tỷ nhân dân tệ (khoảng 1,45 tỷ USD). Tập đoàn thành công nâng tỷ lệ sở hữu tại Thịnh Kinh lên 17,28%, qua đó trở thành cổ đông lớn nhất của ngân hàng.
Theo Caixin Global, để sở hữu được lượng cổ phần đáng kể trên, Evergrande chọn tiếp nhận khoảng 50 tỷ Nhân dân tệ các khoản nợ xấu (NPL) từ ngân hàng. Trước khi chuyển giao, các khoản này đã được xử lý kỹ thuật, đưa ra khỏi bảng cân đối kế toán của Thịnh Kinh.
Ngoài ra, Evergrande phải chi thêm khoảng 30-40 tỷ Nhân dân tệ nhằm xử lý khối nợ, đồng thời cam kết không truy cứu trách nhiệm các lãnh đạo cũ của ngân hàng.
Kể từ thời điểm thâu tóm ngân hàng, Evergrande tăng trưởng vượt bậc so với các tập đoàn cùng ngành (Nguồn: Sumber: International Conference on Business and Policy Studies)
Đến năm 2019, Evergrande tiếp tục tham gia đợt phát hành riêng lẻ trị giá 13,2 tỷ Nhân dân tệ (1,92 tỷ USD) của Shengjing Bank, nâng tỷ lệ sở hữu lên 36,4%.
Tổng số vốn Evergrande đầu tư vào ngân hàng được ước tính vượt 20 tỷ Nhân dân tệ (hơn 3 tỷ USD). Khi đó, vốn hóa thị trường của Shengjing Bank dao động khoảng 50-70 tỷ HKD (6,4-9 tỷ USD), đưa Evergrande trở thành cổ đông chi phối lớn nhất.
Theo nhiều nguồn tin trên thị trường, ngoài lượng cổ phần trực tiếp nắm giữ, Evergrande còn nhận được sự hậu thuẫn từ nhiều cổ đông có quan hệ mật thiết với Chủ tịch Hứa Gia Ấn như: doanh nhân Lưu Loan Hùng (Chinese Estates Holdings), Tôn Tổ Hùng (Zhengbo Holdings) – người được mệnh danh là ‘vua cổ phiếu penny’ và La Cơ Nghiêm (Future Capital).
Điều này khiến giới đầu tư khi đó đồn đoán tập đoàn trên thực tế kiểm soát hơn 50% quyền biểu quyết tại Thịnh Kinh.
Gia tăng tỷ lệ sở hữu, Evergrande tất yếu phải gia cố quyền điều hành.
Sau đợt tăng vốn năm 2019, hàng loạt nhân sự xuất thân từ Evergrande cũng tham gia bộ máy lãnh đạo ngân hàng. Chủ tịch Ngân hàng Thịnh Kinh bấy giờ là Qiu Huofa (Khâu Hỏa Phát) từng giữ chức Phó Chủ tịch Evergrande, trong khi các thành viên HĐQT không điều hành như Chu Gia Lâm, Phan Đại Dung và Kỷ Côn đều đến từ tập đoàn bất động sản này.
Hứa Gia Ấn từng là 'đế vương' bất động sản Trung Quốc
'Dụng" ngân hàng
Sau khi Evergrande nắm quyền chi phối, Thịnh Kinh tăng trưởng vượt trội.
Đến cuối năm 2020, tổng tài sản ngân hàng đạt khoảng 1.040 tỷ nhân dân tệ. Uy tín của một doanh nghiệp nằm trong Fortune Global 500 giúp ngân hàng mở rộng quy mô huy động và tín dụng.
Tuy nhiên, đằng sau sự tăng trưởng đó là những thay đổi đáng lo ngại trong cơ cấu tài sản.
Thay vì tập trung cấp tín dụng cho doanh nghiệp địa phương như định hướng ban đầu, ngày càng nhiều nguồn vốn được chuyển sang hệ sinh thái Evergrande thông qua các khoản vay trực tiếp, đầu tư trái phiếu doanh nghiệp và nhiều cấu trúc tài chính phức tạp với các công ty liên kết hoặc bên thứ ba.
Caixin Global cho biết, khi ấy, hơn 100 tỷ nhân dân tệ giao dịch với bên liên quan giữa Evergrande và Shengjing Bank đã bị cơ quan quản lý Trung Quốc đưa vào diện điều tra.
Con số này bao gồm khoảng 50 tỷ nhân dân tệ tài sản không sinh lời mà Evergrande tiếp nhận từ ngân hàng; khoảng 13 tỷ nhân dân tệ các khoản vay và trái phiếu dành cho cổ đông; cùng gần 40 tỷ nhân dân tệ tín dụng được Shengjing Bank cấp cho các doanh nghiệp liên quan Evergrande Group.
Song song với đó, Cơ quan Quản lý Ngân hàng và Bảo hiểm Trung Quốc (CBIRC) đã tiến hành thanh tra các giao dịch với bên liên quan giữa hai bên.
Một kết quả điều tra sau đó cho thấy khoảng 32,5 tỷ nhân dân tệ tiền gửi của Shengjing Bank đã bị "mắc kẹt" trong các dự án bất động sản đóng băng của Evergrande.
Ngoài ra, Shengjing Bank còn nắm giữ khoảng 358 tỷ nhân dân tệ tài sản đầu tư tài chính, trong đó gần 150 tỷ nhân dân tệ là các sản phẩm quản lý tài sản phi tiêu chuẩn do công ty chứng khoán và quỹ tín thác quản lý.
Hệ quả nhanh chóng phản ánh lên kết quả kinh doanh.
Nửa đầu năm 2021, lợi nhuận ròng của Shengjing Bank giảm 63,6%, xuống còn 1,03 tỷ nhân dân tệ. Cùng năm, bốn chi nhánh của ngân hàng bị CBIRC xử phạt tổng cộng 5,52 triệu nhân dân tệ vì vi phạm quy định trong hoạt động cấp tín dụng cho các dự án bất động sản.
Trụ sở của Ngân hàng Thịnh Kinh tại Thẩm Dương
Mãn cuộc...
Khi chính quyền Trung Quốc áp dụng chính sách ‘ba lằn ranh đỏ', mô hình tăng trưởng dựa vào vay nợ của Evergrande bị bóp nghẹt. Những mắt xích tài chính như Thịnh Kinh tất yếu bị kéo vào vòng xoáy rủi ro.
Chính quyền Liêu Ninh phải can thiệp nhằm tách ngân hàng khỏi ảnh hưởng của tập đoàn bất động sản.
Quá trình thoái vốn diễn ra theo từng bước.
Ngày 17/8/2021, hai doanh nghiệp nhà nước của TP. Thẩm Dương là Công ty Dược phẩm Đông Bắc và Công ty Đầu tư Thịnh Kinh Thẩm Dương mua 1,9% cổ phần Shengjing Bank từ Evergrande với giá khoảng 1 tỷ nhân dân tệ. Đây được xem là bước khởi đầu trong kế hoạch tăng tỷ lệ sở hữu của khối doanh nghiệp nhà nước địa phương.
Đến tháng 9/2021, Evergrande buộc phải chuyển nhượng 20% cổ phần cho Công ty Đầu tư Tài chính Thịnh Kinh Thẩm Dương với giá 10 tỷ nhân dân tệ (khoảng 1,55 tỷ USD).
Toàn bộ số tiền thu được không quay trở lại Evergrande mà bị phong tỏa tại Thịnh Kinh để cấn trừ trực tiếp các khoản nợ quá hạn của tập đoàn.
Một năm sau, tháng 9/2022, 14,57% cổ phần còn lại của Evergrande bị tòa án đưa ra đấu giá cưỡng chế trên nền tảng của Alibaba. Liên danh gồm bảy doanh nghiệp nhà nước và tư nhân địa phương đã mua toàn bộ số cổ phần này với giá khoảng 7,3 tỷ nhân dân tệ (xấp xỉ 1,05 tỷ USD).
Thương vụ cũng khép lại "cuộc chơi ngân hàng" của Evergrande sau hơn 6 năm.
Mối quan hệ giữa Evergrande và Thịnh Kinh phơi bày ranh giới mong manh giữa một thương vụ đầu tư tài chính và việc biến ngân hàng thành "sân sau".
Khi một tập đoàn nắm quyền chi phối ngân hàng, nguy cơ tập trung tín dụng vào hệ sinh thái sẽ gia tăng đáng kể. Nếu cơ chế kiểm soát nội bộ và bộ phận thẩm định rủi ro không còn giữ được tính độc lập, tiền gửi của công chúng có thể trở thành nguồn tài trợ cho các khoản đầu tư nhiều rủi ro.
Sau cú sốc Evergrande, Trung Quốc siết chặt sở hữu chéo, tăng giám sát giao dịch liên quan và buộc ngân hàng dựng “hàng rào” quản trị độc lập để hạn chế ảnh hưởng từ cổ đông chi phối. Đây không chỉ là bài học cho một ngân hàng hay một tập đoàn bất động sản, mà còn là lời cảnh báo về nguy cơ khi lợi ích doanh nghiệp và sự an toàn hệ thống tài chính bị đặt lên cùng một bàn cân./.
