Cuộc chiến không lối thoát

Cái thế tiến thoái lưỡng nan hiện nay của ông Trump không đơn thuần là bài toán quân sự tại Iran mà là một ván cờ hóc búa hơn rất nhiều.

Rút lui đồng nghĩa với việc chấp nhận một tập hợp các điều kiện từ Tehran. Từ dỡ bỏ trừng phạt, bồi thường thiệt hại, cho tới những nhượng bộ sâu hơn về địa chính trị và kiểm soát eo biển Hormuz. Những điều khoản này, nếu được chấp nhận, sẽ không chỉ là thất bại về mặt ngoại giao mà còn là sự phá vỡ hình ảnh cứng rắn của nước Mỹ.

Một cuộc chiến tiêu tốn nguồn lực khổng lồ nhưng không tạo ra lợi ích ròng, thậm chí còn khiến vị thế Mỹ suy yếu hơn trước khi xung đột nổ ra là điều mà bất kỳ nhà lãnh đạo nào cũng khó có thể chấp nhận về mặt chính trị.

Thế nhưng lựa chọn đối lập, leo thang quân sự nhằm thay đổi chế độ tại Iran, lại mang trong nó một rủi ro mang tính cấu trúc.

Iran không phải là một chiến trường dễ bị khuất phục bằng sức mạnh quân sự thuần túy. Yếu tố dân tộc, sự gắn kết xã hội và mức độ ủng hộ nội địa đối với chính quyền hiện tại khiến kịch bản “đánh nhanh thắng nhanh” gần như không khả dĩ.

Một chiến dịch như vậy rất dễ trượt dài thành một cuộc chiến tiêu hao kéo dài nhiều năm, tái hiện những vết xe đổ của Iraq hay Afghanistan, nơi chi phí tài chính và chính trị vượt xa mọi tính toán ban đầu.

Trong khoảng không giữa hai lựa chọn đều bất lợi ấy, việc “điều tiết kỳ vọng” trở thành công cụ gần như duy nhất còn lại của ông Trump. Những phát biểu mang tính trấn an, ám chỉ đàm phán, hay kỳ vọng về một lệnh ngừng bắn sắp xảy ra, thực chất không chỉ nhắm tới đối phương mà còn hướng trực tiếp vào thị trường tài chính.

Đó là nỗ lực giữ cho tâm lý nhà đầu tư không trượt vào trạng thái hoảng loạn, duy trì mức định giá dựa trên giả định rằng xung đột sẽ sớm hạ nhiệt.

Tuy nhiên, khi phía Iran liên tục phủ nhận các tín hiệu này, khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế ngày càng bị kéo giãn, một yếu tố cực kỳ nguy hiểm đối với thị trường tài chính.

Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ: Thị trường toàn cầu hiện vẫn đang pricing một kịch bản tương đối lạc quan. Giá tài sản, dòng vốn và cấu trúc danh mục của các nhà đầu tư lớn đều phản ánh niềm tin rằng căng thẳng sẽ được kiểm soát và không leo thang thành một cú sốc hệ thống. Chính vì vậy, nếu kịch bản xấu hơn xảy ra thì sự điều chỉnh sẽ không diễn ra từ từ mà sẽ mang tính đột ngột và tàn khốc.

Eo biển Hormuz, nơi vận chuyển hơn 20% nguồn cung dầu toàn cầu, đóng vai trò như một “điểm nghẽn chiến lược” có thể đẩy nhiều cuộc gia vào khủng hoảng năng lượng trầm trọng.

Khi chi phí năng lượng tăng vọt, áp lực lạm phát sẽ lan rộng trên phạm vi toàn cầu, buộc các NHTW thắt chặt chính sách tiền tệ trong bối cảnh tăng trưởng suy yếu. Sự kết hợp giữa lạm phát cao và tăng trưởng thấp, stagflation là môi trường độc hại nhất đối với toàn bộ thế giới.

Điều nguy hiểm nhất hiện nay nằm ở chỗ, kịch bản tồi tệ nhất lại đang dần trở thành kịch bản có xác suất xảy ra cao nhất./.