'Cơ hội vàng' để quốc tế hóa nhân dân tệ

Lượng giao dịch qua hệ thống thanh toán xuyên biên giới của Trung Quốc đã tăng mạnh kể từ khi chiến sự Trung Đông nổ ra.

Chiến sự Iran mở ra 'cơ hội vàng' với nhân dân tệ Trung Quốc

Theo SCMP, giá trị giao dịch trung bình mỗi ngày được xử lý thông qua Hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Xuyên biên giới (CIPS) đã đạt mức kỷ lục 920,5 tỷ nhân dân tệ (tương đương 135,7 tỷ USD) trong tháng 3.

Đầu tháng 4, con số này thậm chí có thời điểm vọt lên 1.220 tỷ nhân dân tệ với gần 42.000 giao dịch chỉ trong một ngày, trước khi hạ nhiệt trở lại.

CIPS được Bắc Kinh triển khai từ năm 2015 nhằm cung cấp dịch vụ thanh toán và bù trừ giao dịch xuyên biên giới bằng nhân dân tệ, như một lựa chọn thay thế cho các hệ thống thanh toán phương Tây. Việc khối lượng giao dịch tăng mạnh đang làm dấy lên đồn đoán rằng đồng nhân dân tệ ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn trong thương mại dầu mỏ toàn cầu.

Dù dữ liệu từ CIPS không cho biết cụ thể loại hàng hóa được giao dịch, doanh thu xuất khẩu năng lượng của Nga trong tháng 3 đã gần gấp đôi tháng trước đó, đạt 19 tỷ USD, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Sang tháng 4, doanh thu tiếp tục tăng lên 19,2 tỷ USD.

Các nhà phân tích của Citi nhận định 'cơ hội vàng' cho việc quốc tế hóa nhân dân tệ đang mở ra, chủ yếu được thúc đẩy bởi biến động chính trị. 

Giá trị giao dịch qua CIPS tăng mạnh, đạt gần 1.000 tỷ Rmb vào tháng 3/2026 (Đồ họa: Financial )

Xu hướng “petroyuan”

Hiện chưa có dữ liệu chính thức về quy mô giao dịch dầu mỏ bằng nhân dân tệ, song nhiều chuyên gia tin rằng xu hướng này đang gia tăng rõ rệt.

Sau khi Mỹ nới lỏng một phần các lệnh trừng phạt đối với dầu Nga và Iran nhằm giảm áp lực thiếu hụt năng lượng toàn cầu, các quốc gia nhập khẩu như Ấn Độ gần như không còn nhiều lựa chọn ngoài việc thanh toán bằng nhân dân tệ, do Nga và Iran khó tiếp cận hệ thống thanh toán bằng USD.

Ông Chi Lo, chiến lược gia thị trường cấp cao khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại BNP Paribas Asset Management, cho biết Nga và Iran hiện là những nhà sản xuất dầu lớn sử dụng nhân dân tệ do ảnh hưởng của lệnh trừng phạt, còn Saudi Arabia cũng được cho là đang ngày càng dùng đồng tiền này trong thương mại song phương với Trung Quốc.

Tuy nhiên, mức độ sử dụng nhân dân tệ trong giao dịch dầu mỏ vẫn còn khá khiêm tốn. Ông Cheng Tan, nhà sáng lập hãng tư vấn GMF Research, ước tính tỷ trọng của nhân dân tệ trong thương mại dầu toàn cầu hiện chỉ dao động từ 3% đến 8%.

 Tính toán của Financial Times cho thấy ngay cả trong giai đoạn chiến sự leo thang, tỷ trọng của đồng tiền Trung Quốc trong giao dịch dầu mỏ toàn cầu vẫn chỉ ở mức một chữ số. Trong khi đó, JPMorgan ước tính USD vẫn chiếm khoảng 80% thị phần.  

Ông Abbas Keshvani, Giám đốc chiến lược vĩ mô châu Á tại RBC Capital Markets, nhận định: “Rất khó để xác định chính xác bao nhiêu giao dịch dầu mỏ đang được thanh toán bằng nhân dân tệ. Nhưng có nhiều lý do để tin rằng đồng tiền này đang nổi lên như một phương tiện thanh toán quan trọng hơn trong lĩnh vực năng lượng”.

Là quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, Trung Quốc được cho là có lợi thế lớn hơn trong đàm phán về loại tiền tệ sử dụng trong giao dịch.

Tỷ trọng nhập khẩu dầu thô toàn cầu của ba quốc gia lớn: Trung Quốc, Mỹ và Ấn Độ trong giai đoạn 2020–2024 (Nguồn: Financial Times)

Việc sử dụng nhân dân tệ ngày càng nhiều trong thương mại năng lượng đã làm sống lại khái niệm “petroyuan” -  đối trọng với hệ thống “petrodollar”, nơi các quốc gia xuất khẩu dầu tái đầu tư lợi nhuận vào tài sản bằng USD như trái phiếu kho bạc Mỹ, qua đó củng cố vị thế thống trị toàn cầu của đồng bạc xanh.

Dẫu vậy, giới phân tích cho rằng vẫn còn nhiều rào cản lớn nếu Bắc Kinh muốn nhân dân tệ cạnh tranh trực tiếp với USD trong giao dịch dầu mỏ quốc tế.

Một trong những điều kiện quan trọng là phải mở rộng hệ sinh thái các công cụ tài chính phái sinh được định giá bằng nhân dân tệ. Dù Trung Quốc đã mở cửa một phần thị trường "futures contracts" cho nhà đầu tư nước ngoài, nhưng sự quan tâm từ phương Tây vẫn khá hạn chế.

Nhiều chuyên gia cho rằng vàng có thể đóng vai trò tài sản trung lập, giúp các quốc gia tái đầu tư lượng nhân dân tệ dư thừa mà không cần phải chuyển đổi sang USD.

Ông Zouhoure Bousbih từ Ostrum Asset Management cho biết Trung Quốc đã xây dựng cơ chế thanh toán nghiêm ngặt cho Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải. Theo đó, các nhà xuất khẩu sang Trung Quốc có thể nhận thanh toán bằng nhân dân tệ rồi ngay lập tức chuyển đổi phần dư sang vàng vật chất trên sàn quốc tế của Sở Giao dịch Vàng Thượng Hải mà không cần thông qua USD.

Năm ngoái, Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải cũng khai trương kho lưu trữ vàng ở nước ngoài đầu tiên tại Hong Kong, mở thêm kênh chuyển đổi nhân dân tệ sang vàng cho nhà đầu tư quốc tế./. 

Nguồn tham khảo: Financial Times