Chứng khoán Hàn Quốc tăng phi mã, vì sao dòng vốn dài hạn chùn bước?
"KOSPI dẫn đầu các thị trường lớn năm 2026, nhưng biến động quá mức đang làm nhà đầu tư dài hạn e ngại và tổn hại hình ảnh đất nước", ông Ruchir Sharma - Chủ tịch Rockefeller International, cựu chiến lược gia của Morgan Stanley - viết trên Financial Times.
Nếu chỉ nhìn vào mức tăng từ đầu năm, Hàn Quốc đang là thị trường chứng khoán tăng mạnh nhất toàn cầu. Song, những tiêu đề báo quốc tế ít ngợi ca về thành tích ấy. Người ta nói nhiều hơn về những phiên tăng giảm dữ dội và làn sóng nhà đầu tư cá nhân.
"Cách vận hành ấy đang biến thị trường sôi động nhất thế giới thành gánh nặng của chính Hàn Quốc", ông Sharma bình luận.
KOSPI vốn biến động mạnh từ nhiều năm, một phần vì nhà đầu tư cá nhân chiếm tỷ trọng lớn trong giao dịch hàng ngày. Năm nay, đà tăng của nhóm cổ phiếu AI và chip nhớ khiến thị trường này rung lắc dữ dội hơn.
Chuyên gia Sharma dẫn số liệu cho thấy biến động của thị trường Hàn Quốc năm 2026 vượt 60%, có lúc tiến sát 100% vào dịp hè. Mức này, theo ông, gần như chưa từng xuất hiện ở một thị trường lớn trong thời kỳ kinh tế thuận lợi, và cũng hiếm gặp ngay cả giữa khủng hoảng.
Doanh nghiệp hấp dẫn, thị trường khó đoán
Nghịch lý là Hàn Quốc có nhiều thứ thế giới đang muốn mua. Nước này sản xuất chip nhớ phục vụ trung tâm dữ liệu AI, thiết bị quốc phòng, mỹ phẩm; đồng thời xuất khẩu phim truyền hình và âm nhạc đại chúng.
Đáng lẽ, một doanh nghiệp chất lượng sẽ hút vốn mạnh. Song, cổ phiếu Hàn Quốc vẫn được định giá thấp hơn đáng kể so với phần còn lại của thế giới. Hiện tượng này được gọi là "Korea discount" (Tạm dịch: Chiết khấu Hàn Quốc).
Trong nhiều năm, giới đầu tư lý giải mức chênh ấy bằng 2 lý do. Các ngành chủ lực như bán dẫn dễ chịu tác động của chu kỳ kinh tế. Còn tại những tập đoàn gia đình lớn, quyền lợi của cổ đông thiểu số đôi khi không được đặt ngang với gia đình kiểm soát.
Hàn Quốc đã tìm cách thay đổi điều đó. Những cải cách gần đây hạn chế quyền biểu quyết của gia đình sở hữu, tăng trách nhiệm của hội đồng quản trị với cổ đông và bảo vệ tốt hơn nhà đầu tư nhỏ lẻ. Nhưng theo ông Sharma, chừng ấy vẫn chưa đủ. Giá cổ phiếu lên xuống quá mạnh khiến người muốn nắm giữ lâu dài khó xuống tiền.
Chính phủ vừa tìm cách cải thiện thị trường, vừa góp phần thổi bùng kỳ vọng.
Trong chiến dịch tranh cử năm 2025, Tổng thống Lee Jae Myung cam kết xóa “chiết khấu Hàn Quốc” và đặt mục tiêu đưa chỉ số Kospi tăng gấp đôi trong 5 năm đầu nhiệm kỳ. Đà tăng sau đó mạnh đến mức mục tiêu “Kospi 5.000” bị vượt qua chỉ sau vài tháng.
Chính quyền ông Lee cũng cho phép nhà đầu tư cá nhân mua ETF sử dụng đòn bẩy gắn với từng cổ phiếu, trong đó có SK Hynix và Samsung Electronics - hai 'ông lớn' bán dẫn có sức chi phối lớn đối với thị trường.
Những khoản đặt cược bằng vốn vay giúp khuếch đại lợi nhuận khi giá đi lên. Nhưng khi thị trường lao dốc trong mùa hè, việc các vị thế này bị tháo gỡ lại khiến đà giảm thêm dữ dội.
Ngay cả sau khi mất 35%, thị trường chứng khoán Hàn Quốc vẫn cao gần gấp ba lần thời điểm đợt tăng bắt đầu vào đầu năm ngoái.
Vấn đề là giá cổ phiếu đã dao động ở mức hiếm thấy.
Trong 12 tháng qua, cổ phiếu Hàn Quốc lên xuống dữ dội. Kể từ thập niên 1980, chỉ 4 thị trường từng ghi nhận biên độ lớn hơn: Nigeria, Thổ Nhĩ Kỳ, Brazil và Hy Lạp. Cả quốc gia này khi ấy đều trải qua khủng hoảng tài chính.
Khi cơn sốt giao dịch lấn át câu chuyện doanh nghiệp
Đà tăng của KOSPI không chỉ đến từ kỳ vọng. Lợi nhuận doanh nghiệp trên thị trường đã tăng khoảng 300% trong một năm, dẫn đầu là các hãng chip nhớ.
Sau nhiều thập kỷ chứng kiến mức sinh lời hằng năm chỉ ở một chữ số, giá trị cổ phiếu mà người Hàn Quốc nắm giữ tăng từ 1.500 tỷ USD lên 5.000 tỷ USD. Chỉ trong 18 tháng, mức tăng này vượt thành quả tích lũy trước đó của cả thị trường.
Bởi vậy, tâm lý kiếm lời càng được thúc đẩy. Nhà đầu tư Hàn Quốc đổ tiền vào crypto, cổ phiếu nước ngoài. Tại Mỹ, họ là nhóm nhà đầu tư cá nhân nước ngoài đông đảo nhất.
Nhận thức được vấn đề này, chính quyền ông Lee bắt đầu có biện pháp kiềm chế đầu cơ chứng khoán. Pháp luật Hàn Quốc cấm công dân tham gia phần lớn hình thức cờ bạc trong và ngoài nước; trong 18 sòng bạc của nước này, chỉ một nơi mở cửa cho người bản địa.
Ấy vậy, người Hàn vẫn chi hàng tỷ USD mỗi năm cho casino trực tuyến và các điểm đánh bạc ở châu Á. Thậm chí, nhà nước cắt tỷ lệ trả thưởng xổ số xuống thấp kỷ lục, doanh số xổ số vẫn tăng.
Hệ quả, theo ông Sharma, là vốn bị hút vào các cược ngắn hạn thay vì doanh nghiệp làm ăn bài bản. Nhà đầu tư nước ngoài cũng không muốn vào một thị trường quá khó nắm.
KOSPI hiện là thị trường lớn thứ sáu thế giới. Khoảng 75% lợi nhuận doanh nghiệp niêm yết đến từ nước ngoài, nên chỉ số này từng được xem là tín hiệu sớm cho sóng tăng giảm toàn cầu. Giờ thì chính sự thất thường ấy đang làm tổn hại hình ảnh quốc gia.
Một nền kinh tế bán uy tín bằng chip, vũ khí, hàng tiêu dùng và văn hóa đại chúng lại để sàn chứng khoán 'trông như chỗ đánh quả'.
"Hàn Quốc đang thắng về điểm số. Nhưng nếu thế giới nhớ tới sự mất kiểm soát nhiều hơn là nhớ tới Samsung, SK Hynix hay văn hóa Hàn, phần thắng ấy sẽ không đủ bù phần mất", vị chuyên gia viết./.