Các nước châu Á tìm cách giữ vàng ở lại
Lào tăng năng lực tinh luyện, Indonesia đánh thuế xuất khẩu, Trung Quốc đẩy mạnh dự trữ. Khi các nước sản xuất giữ lại nhiều vàng hơn, nguồn cung quốc tế có thể thu hẹp, tạo thêm lực đẩy cho giá trong dài hạn.
Cơn sốt giá vàng đang khiến các nước sản xuất tính lại cách khai thác nguồn tài nguyên dưới lòng đất. Thay vì xuất khẩu quặng với giá thấp, nhiều quốc gia châu Á muốn tự tinh luyện, đáp ứng nhu cầu trong nước và bổ sung dự trữ quốc gia.
Giá vàng giao ngay lần đầu chạm 1.000 USD/ounce năm 2008, vượt 2.000 USD năm 2020 rồi lập kỷ lục trên 5.500 USD vào tháng 1/2026. Dù giảm từ đỉnh, giá vẫn trên 4.000 USD/ounce, tạo động lực để các nước giữ lại nhiều giá trị hơn từ sản xuất vàng.
Từ xuất quặng sang tinh luyện trong nước
Lào là một trong những quốc gia đang thúc đẩy thay đổi này. Theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) và Metals Focus, nước này khai thác khoảng 12 tấn vàng năm 2025, đứng thứ 6 châu Á. Giới chức ước tính trữ lượng đạt 500–1.000 tấn.
Tuy nhiên, phần lớn vàng lâu nay rời Lào dưới dạng quặng, qua cả đường chính thức và buôn lậu. Không có thống kê giá cụ thể, nhưng quặng xuất khỏi những nước thiếu năng lực tinh luyện được cho là có giá thấp hơn đáng kể so với giá trị thị trường.
Chính phủ Lào muốn tinh luyện ngay trong nước để giữ lại phần giá trị gia tăng. Đây cũng là nguồn lực phát triển đáng chú ý khi Lào dự kiến ra khỏi danh sách các nước kém phát triển nhất của Liên Hợp Quốc trong năm 2026, song thu nhập vẫn thấp hơn nhiều so với nước láng giềng Thái Lan.
Năm 2024, Lào thành lập Ngân hàng Vàng Lào (LBB), do các doanh nghiệp trong nước cùng góp vốn. Ngân hàng trở thành đầu mối xây dựng hạ tầng tinh luyện và giao dịch, nhằm tăng tỷ trọng vàng trong dự trữ ngoại hối, đồng thời cung cấp địa chỉ mua bán đáng tin cậy cho người dân.
LBB đã ký biên bản ghi nhớ với Hiệp hội Thị trường vàng Nhật Bản (JBMA) hồi tháng 1 để tận dụng kinh nghiệm phát triển thị trường kim loại quý. Ông Bruce Ikemizu, Giám đốc điều hành JBMA, đánh giá tốc độ xây dựng hạ tầng trong hai năm qua cho thấy quyết tâm lớn của Lào.
LBB đặt mục tiêu sản xuất vàng thỏi từ vàng khai thác tại Lào. (Ảnh: Nikkei Asia)
Indonesia chọn thêm công cụ thuế để hạn chế vàng chảy ra nước ngoài. Nước sản xuất vàng lớn thứ 10 thế giới khai thác hơn 100 tấn mỗi năm, nhưng vẫn thiếu nguồn cung cho nhu cầu đầu tư trong nước. Chính phủ đã công bố thuế xuất khẩu vàng lên tới 15%, áp dụng từ năm 2026.
Trung Quốc cũng tăng tích lũy vàng. Nước này khai thác hơn 380 tấn mỗi năm, khoảng 1/10 sản lượng toàn cầu, nhưng vẫn là thị trường nhập khẩu lớn và hạn chế đưa vàng ra nước ngoài.
Trong tháng 8, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc bổ sung 20 tấn vàng vào dự trữ, đánh dấu tháng mua ròng thứ 22 liên tiếp – chuỗi dài nhất kể từ khi có dữ liệu so sánh vào tháng 12/1999.
Xu hướng tương tự xuất hiện tại châu Phi. Ngân hàng Trung ương Madagascar mua vàng trong nước từ những năm 2020, trong khi giới chức xây dựng các kênh thu mua chính thức để phục vụ đa dạng hóa dự trữ.
Ghana, nước sản xuất vàng lớn thứ 6 thế giới, ký biên bản ghi nhớ với WGC hồi tháng 7 nhằm chống khai thác trái phép và nâng tính minh bạch của chuỗi cung ứng, qua đó bảo đảm lợi ích từ vàng đến được với cộng đồng và nền kinh tế.
Thêm lực đẩy dài hạn cho giá vàng
Bên cạnh lợi ích kinh tế, nỗ lực giữ vàng còn xuất phát từ lo ngại về sự phụ thuộc vào USD. Việc tài sản bằng đồng tiền này bị đóng băng theo các lệnh trừng phạt của Mỹ khiến nhiều quốc gia chú trọng hơn tới đa dạng hóa dự trữ.
Theo ông Geullim Yum, Giám đốc phụ trách kinh doanh ngoại hối và hàng hóa tại Nhật Bản của ANZ, vàng ngày càng quan trọng vì ít chịu chi phối bởi chính sách chính trị và tài khóa của một quốc gia riêng lẻ.
Giá vàng đã tăng khoảng 12 lần trong 30 năm qua, được hỗ trợ bởi nhu cầu đầu tư và hoạt động tích lũy dự trữ của Trung Quốc cùng các nền kinh tế mới nổi.
Trong khi giao dịch vẫn tập trung tại London và New York, các nước mới nổi giữ vai trò ngày càng lớn ở phía cung. Việc họ ưu tiên sử dụng vàng cho phát triển trong nước có thể làm giảm lượng kim loại quý lưu thông quốc tế.
Ông Nikos Kavalis, Giám đốc điều hành Metals Focus tại Singapore, nhận định xu hướng này sẽ ảnh hưởng đến khả năng tìm nguồn cung của các doanh nghiệp tinh luyện quốc tế lớn. Trong vài năm tới, đây có thể trở thành một yếu tố hỗ trợ giá.
Trước mắt, vàng vẫn chịu áp lực từ lãi suất Mỹ. Giá xuống 4.110 USD/ounce trong phiên 28/9, giảm khoảng 12% so với đỉnh gần 4.700 USD cuối tháng 8. Fed tăng lãi suất trong tháng 9, lần đầu sau hơn ba năm, và thị trường kỳ vọng có ít nhất một đợt tăng nữa trước cuối năm.
Áp lực có thể kéo dài cho tới khi mức lãi suất cuối cùng trở nên rõ ràng. Tuy nhiên, về dài hạn, việc các nước sản xuất giữ lại vàng và giảm phụ thuộc vào USD vẫn là những yếu tố có thể nâng đỡ thị trường, theo ANZ./.
Nguồn tham khảo: Nikkei Asia