Bom đạn và petro đô la

Đợt tấn công phối hợp của Mỹ và Israel vào Iran đang cho thấy Washington đang theo đuổi một cuộc chiến “cưỡng ép chiến lược” hơn là một cuộc chiến chiếm đóng.

Chiến dịch “Epic Fury” tập trung vào các mục tiêu chỉ huy, kiểm soát và hạ tầng quân sự, trong đó Iran xác nhận lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đã thiệt mạng.

Điều quan trọng hơn cả là không có dấu hiệu chuẩn bị đổ bộ bộ binh quy mô lớn, một lựa chọn phù hợp với logic chính trị của ông Trump, người thường tự nhận là “peace maker” và luôn tránh viễn cảnh sa lầy dài hạn.

Từ đây, có thể hình dung ra hai kịch bản cho cuộc chiến.

Kịch bản 1: Nếu cú “thanh trừng” lãnh đạo làm đứt mạch tính chính danh và kích hoạt một làn sóng nổi dậy đủ lớn, Mỹ và đồng minh có khả năng chuyển sang thế “hậu thuẫn chuyển tiếp”, tận dụng động lực nội sinh để thúc đẩy thay đổi chế độ. Từ đó tạo ra một nhà nước thân thiện với phương Tây hơn và hoạt động phù hợp với các lợi ích của Mỹ.

Kịch bản 2: Nếu xã hội Iran không thể tạo ra một chuyển động lật đổ đủ sức, kịch bản thực dụng hơn là Washington buộc một chính quyền kế nhiệm (hoặc một nhóm quyền lực tái cấu trúc) ký vào những thỏa thuận kinh tế, địa chính trị để đổi lấy lệnh ngừng bắn.

Bom đạn và petro đô la

Điểm mấu chốt không chỉ là cấu trúc quyền lực mới mà là các ràng buộc kinh tế kèm theo. Chính phủ Iran phải quay trở lại trật tự petro đô la, thanh toán dầu mỏ bằng USD thay vì các đồng tiền khác như hiện nay.

Đồng thời thu hẹp hoặc cắt kênh bán dầu cho Trung Quốc và phải chấp nhận một cơ chế giá (khung trần sàn) do Mỹ dẫn dắt. Đây là các “điều kiện cưỡng bách” để đổi lấy hòa bình tại Iran.

Cấu trúc thỏa thuận này tương đồng với tiền lệ Venezuela trước đó. Khi Mỹ thực hiện chiến dịch bắt giữ tổng thống Nicolas Maduro và đưa sang Mỹ xét xử, rồi Venezuela bước vào giai đoạn lãnh đạo tạm quyền, điều chỉnh trật tự với các điều khoản nghiêm ngặt về dầu mỏ.

Điểm chung của cả hai trường hợp này là một công thức: loại bỏ trung tâm quyền lực cũ để mở “khoảng trống đàm phán”, rồi dùng đòn bẩy quân sự, tài chính để tái lập kỷ luật địa kinh tế theo ưu tiên của Mỹ, trong đó mục tiêu sâu xa là siết chặt không gian năng lượng của Trung Quốc và chiến lược petro đô la./.